Γράφει η Γιούλη Ηλιοπούλου
Ένα νέο κατασκευαστικό και πολιτιστικό εγχείρημα έχει ξεκινήσει να υλοποιείται στην καρδιά της Δυτικής Αθήνας. Ο λόγος για την πλήρη ανακατασκευή του ιστορικού κτιρίου της παλιάς «Ξυλοτεχνίας» (στη συμβολή των οδών Παρασκευοπούλου & Κ. Παλαμά στο Περιστέρι), η οποία κατεδαφίστηκε για να δώσει τη θέση της σε ένα υπερσύγχρονο Μέγαρο Τεχνών. Να υπενθυμίσουμε πως για δεκαετίες, η «Ξυλοτεχνία» κουβαλούσε την ιστορία της εργατικής και βιοτεχνικής ταυτότητας του Περιστερίου.
Το έργο, που έχει ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Δεκέμβριο του 2026, φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα «μικρό Μέγαρο Μουσικής» για την περιοχή, προσφέροντας στους πολίτες του Περιστερίου και όχι μόνο, την ευκαιρία για έναν «δικό τους» νέο χώρο για μουσική, θέατρο και γράμματα. Ο Δήμαρχος της πόλης, κ.Παχατουριδης, ανοίγει τα χαρτιά του στην αρχισυντάκτρια της Life West, λίγους μήνες πριν την επίσημη παράδοση του έργου, τον Δεκέμβριο του 2026.
Μπήκαμε μέσα στο εργοτάξιο της «Ξυλοτεχνίας»
Γιούλη Ηλιοπούλου: Δήμαρχε, βρισκόμαστε εδώ, στη συμβολή των οδών Παρασκευοπούλου και Κωστή Παλαμά, και ομολογώ ότι η εικόνα του νέου πενταώροφου βιοκλιματικού κτιρίου προκαλεί δέος. Ωστόσο, για εμάς τους Περιστεριώτες, η «Ξυλοτεχνία» κουβαλάει μνήμες από το 1948, τότε που ήταν μια ιστορική βιομηχανία επίπλου, και μετέπειτα το Δημοτικό μας Θέατρο. Πόσο δύσκολη ήταν η απόφαση της οριστικής κατεδάφισης αυτού του ιστορικού κτιρίου;
Ανδρέας Παχατουρίδης: Γιούλη μου, το ξέρεις καλά ότι κάθε γωνιά αυτής της πόλης έχει τη δική μου ψυχή και τη δική σας ιστορία. Η Ξυλοτεχνία έθρεψε γενιές Περιστεριωτών μεταπολεμικά και μετά έγινε το καταφύγιο των ονείρων των ντόπιων καλλιτεχνών. Όμως το Περιστέρι μεγάλωσε, άλλαξε πίστα. Δεν μας άξιζε πια ένα κτίριο που τον χειμώνα έμπαζε νερά και χρειαζόμασταν σόμπες για να ζεσταθούμε. Η απόφαση δεν ήταν εύκολη συναισθηματικά, αλλά ήταν επιβεβλημένη για το μέλλον των Περιστεριωτών. Δεν σβήνουμε την ιστορία της Ξυλοτεχνίας. Αντίθετα, της δίνουμε ένα σύγχρονο, ασφαλές και λαμπερό «σώμα» αντάξιο του 21ου αιώνα για να ζήσει άλλους τόσους αιώνες.
Γ.Η.: Μιλάμε για ένα τεράστιο οικονομικό πρότζεκτ, με τον προϋπολογισμό να αγγίζει τα 14 εκατομμύρια ευρώ. Πώς εξασφαλίστηκε αυτή η χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Αττικής, ειδικά σε εποχές που οι δήμοι πιέζονται οικονομικά;
Α.Π.: Εδώ κρύβεται η σκληρή, αθόρυβη και μεθοδική δουλειά της δημοτικής μας αρχής. Δεν καθίσαμε με σταυρωμένα τα χέρια να περιμένουμε κρατικές επιχορηγήσεις. Σχεδιάσαμε μια άρτια, ευρωπαϊκών προδιαγραφών τεχνική μελέτη, τεκμηριώσαμε την ανάγκη και διεκδικήσαμε με πειστικότητα κάθε ευρώ. Η χρηματοδότηση των 13.989.700 ευρώ καλύπτεται 100% από ίδιους πόρους της Περιφέρειας Αττικής. Αυτό σημαίνει ένα πράγμα, και θέλω να το υπογραμμίσεις: Ο Περιστεριώτης δεν θα πληρώσει ούτε ένα ευρώ από την τσέπη του. Κάθε μεγάλο έργο που κάνουμε, επιστρέφει ως καθαρό κοινωνικό αγαθό στους ίδιους τους δημότες.
Γ.Η.: Το χρονοδιάγραμμα δείχνει ως ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Δεκέμβριο του 2026. Οι πολίτες έχουν συνηθίσει τα μεγάλα δημόσια έργα στην Ελλάδα να παίρνουν παρατάσεις. Πώς θα διασφαλιστεί ότι αυτή τη φορά οι πύλες θα ανοίξουν στην ώρα τους;
Α.Π.: Όποιος γνωρίζει τον τρόπο που δουλεύουμε στο Περιστέρι, ξέρει ότι είμαστε πάνω από τα εργοτάξια μέρα και νύχτα. Ο Αντιδήμαρχος Οικιστικής Ανάπτυξης, ο Παναγιώτης ο Λύκος, και όλη η τεχνική υπηρεσία βρίσκονται εδώ καθημερινά. Τα χρονοδιαγράμματα τηρούνται με θρησκευτική ευλάβεια. Ο σκελετός έχει ολοκληρωθεί, οι εσωτερικές εργασίες προχωρούν με ταχείς ρυθμούς και τον Δεκέμβριο του 2026 θα είμαστε εδώ, μαζί, για να κόψουμε την κορδέλα. Δεν κάνουμε επικοινωνιακά πυροτεχνήματα, χτίζουμε το αύριο της πόλης.
Γ.Η.: Ένα «μικρό Μέγαρο Μουσικής» χρειάζεται και το ανάλογο περιεχόμενο. Ποιες είναι οι καλλιτεχνικές συνεργασίες που σχεδιάζονται για να γεμίσει ζωή αυτή η κεντρική σκηνή των 400 θέσεων;
Α.Π.: Φτιάχνουμε έναν ζωντανό οργανισμό. Ήδη βρισκόμαστε σε προκαταρκτικές επαφές με μεγάλα θεατρικά σχήματα, κρατικές ορχήστρες και κορυφαίους Έλληνες και ξένους δημιουργούς. Το Μέγαρο Τεχνών θα φιλοξενεί από απαιτητικές όπερες και συμφωνικές συναυλίες, μέχρι μεγάλες θεατρικές παραγωγές και διεθνή επιστημονικά συνέδρια. Παράλληλα, θα είναι η μόνιμη στέγη για τα δικά μας παιδιά, τα πολιτιστικά τμήματα του Δήμου, που θα έχουν πλέον μια σκηνή ευρωπαϊκών προδιαγραφών με κορυφαία ακουστική μελέτη.
Γ.Η.: Πώς θα διασφαλιστεί ο κοινωνικός χαρακτήρας του νέου χώρου, ώστε να μην μετατραπεί σε ένα «κλειστό κλαμπ» για λίγους;
Α.Π.: Αυτό αποτελεί προσωπικό μου στοίχημα. Ο πολιτισμός για μένα είναι σαν το οξυγόνο, πρέπει να ανήκει σε όλους. Το κτίριο σχεδιάστηκε με δύο βασικούς άξονες: 100% βιοκλιματικό, με σχεδόν μηδενικό ενεργειακό κόστος, και 100% προσβάσιμο σε ΑμεΑ. Από το υπόγειο πάρκινγκ των 80 θέσεων μέχρι τον 5ο όροφο, κάθε συμπολίτης μας θα μπορεί να κινείται αυτόνομα και με ασφάλεια. Επιπλέον, η τιμολογιακή μας πολιτική στις εκδηλώσεις του Δήμου θα είναι τέτοια που καμία οικογένεια στο Περιστέρι δεν θα στερηθεί το δικαίωμα στην ψυχαγωγία και τη γνώση.
Να προσθέσω, τέλος, ότι συμπληρώνοντας τη λειτουργικότητα του Μεγάρου Τέχνης, ο Δήμος Περιστερίου προχωρά σε μία ακόμη σημαντική πολιτιστική παρέμβαση. Με χρηματοδότηση ύψους 2 εκατ. ευρώ από την Περιφέρεια Αττικής, δημιουργούνται μια σύγχρονη Πινακοθήκη και ένα σύγχρονο Εστιατόριο, ενισχύοντας τον χαρακτήρα του ως πολυδιάστατου κέντρου πολιτισμού, τέχνης και αναψυχής. Η νέα αυτή επένδυση αναβαθμίζει περαιτέρω την πολιτιστική υποδομή της πόλης και θα προσφέρει στους κατοίκους και τους επισκέπτες του Περιστερίου έναν σύγχρονο χώρο πολιτιστικής έκφρασης, δημιουργίας και φιλοξενίας υψηλού επιπέδου».
Τελειώνοντας τη συνέντευξη με τον δήμαρχο, δεν μπορούσες παρά να «κατακλυστείς» από σκέψεις. Για δεκαετίες, η ταυτότητα της Δυτικής Αθήνας, και ειδικότερα του Περιστερίου, ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την εργατιά, τη βιοτεχνία και το γκρίζο του βιομηχανικού τοπίου. Όταν χρειαζόταν να παρακολουθήσουμε μια μεγάλη θεατρική πρεμιέρα, μια αξιόλογη συναυλία ή ένα διεθνές πολιτιστικό γεγονός, έπρεπε συνήθως να πάμε στο κέντρο της Αθήνας ή σε κάποιο άλλο, πιο «έντεχνο» προάστιο. Σαν ένα αόρατο τείχος «πολιτιστικού διαχωρισμού». Η παλιά «Ξυλοτεχνία» υπήρξε το σύμβολο αυτής της εποχής. Μια ένδοξη βιομηχανία επίπλου που, όταν έκλεισε ο κύκλος της, μετατράπηκε με μεράκι αλλά φτωχά μέσα σε ένα πρόχειρο Δημοτικό Θέατρο. Σήμερα, περπατώντας στο εργοτάξιο του νέου Μεγάρου Τεχνών δίπλα στον Ανδρέα Παχατουρίδη, συνειδητοποιείς ότι αυτό το τείχος γκρεμίζεται οριστικά. Το Περιστέρι δεν διεκδικεί απλώς ένα νέο κτίριο, διεκδικεί την αυτονόμησή του στον πολιτιστικό χάρτη της Αττικής. Με ένα βιοκλιματικό στολίδι 14 εκατομμυρίων ευρώ, η πόλη μας θα ξεκινήσει τη βόλτα της σε έναν νέο πολιτιστικό δρόμο, με ένα «μικρό Μέγαρο Μουσικής» που θα βρίσκεται πλέον στη γειτονιά μας.
Όταν τον Δεκέμβριο του 2026 ανάψουν τα φώτα της κεντρικής σκηνής (και ελπίζουμε ότι πράγματι θα προλάβουν οι ιθύνοντες και το έργο θα έχει τελειώσει), η Ξυλοτεχνία θα έχει ολοκληρώσει τη μεταμόρφωσή της: από την παραγωγή υλικών αγαθών του περασμένου αιώνα, στην παραγωγή πνεύματος και πολιτισμού για τον αιώνα που διανύουμε. Και η Life West θα είναι εκεί, στην πρώτη σειρά των καθισμάτων.
Ιστορική αναδρομή
Με αφόρμηση το γκρέμισμα της θρυλικής βιοτεχνίας του Περιστερίου, στη θέση της οποίας θα εγκατασταθεί ο νέος σύγχρονος πολιτιστικός πολυχώρος ξαναθυμόμαστε την ιστορία της ιστορικής περιστεριώτικης βιοτεχνίας, όπως αυτή παρουσιάζεται μέσα στο βιβλίο του Γιώργου Χριστοφιλόπουλου «Η πόλη έχει τη δική της ιστορία». Ένας φόρος τιμής λοιπόν, σε ένα κτίριο-σύμβολο της πόλης του Περιστερίου, που πέρασε στην «αιωνιότητα»…
Είμαστε στο 1948. Ο Σπύρος Παπαληγούρας, αδελφός του Παναγή Παπαληγούρα, Υπουργού Εμπορίου της τότε κυβέρνησης Παπάγου, συναντήθηκε με το Νίκο Αλυφαντή, παράγοντα της οικονομικής και της ευρύτερης κοινωνικής ζωής του Περιστερίου, επιτυχημένο επιχειρηματία και δημιουργό στον χώρο του επίπλου, αλλά και ένας από τους πρώτους προέδρους του Ατρομήτου, της όμορφης εποχής του. Η ιδέα για τη δημιουργία μιας μεγάλης παραγωγικής μονάδας στον χώρο του επίπλου τότε άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά.
Ο κύκλος εργασιών της «ΞΥΛΟΤΕΧΝΙΑ Α.Ε.» διευρυνόταν ραγδαία. Όχι από χρόνο σε χρόνο, αλλά από μέρα σε μέρα. Το ίδιο και το προσωπικό. Από 200 άτομα έφτασε πολύ γρήγορα στα 1000. Το κτίριο (είχε ήδη στηθεί από τον Νίκο Αλυφαντή, σε ένα μικρό χωράφι στην οδό Δημοσθένους, μία μικρή πάροδο της Παρασκευοπούλου) επεκτάθηκε και προς την οδό Παρασκευοπούλου και επειδή και πάλι δεν επαρκούσε, νοικιάστηκε συμπληρωματικός χώρος στην Ιερά Οδό.
Ο Νίκος Αλυφαντής είχε ανεπτυγμένο, όσο πολύ λίγοι, αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «τοπικό πατριωτισμό». Είτε επρόκειτο για εργατοτεχνίτες, είτε για προμήθεια υλικών ή για την εξασφάλιση υπηρεσιών από ελεύθερους επαγγελματίες, για τον Νίκο, την απόλυτη προτεραιότητα είχαν οι Περιστεριώτες. Δούλεψαν επίσης εκεί και παίκτες του Ατρομήτου: Νίκος Μιχαηλίδης (Μανικώφ), Μαρίνος Γεώργιζας, Παν. Τσακαλάκης, Παν. Μάρκου (Πανούτσικος), Νίκος Τζουνάκος, και Σωκράτης Μεταξάς. Επιπλέον στους παίκτες γίνονταν όλες οι διευκολύνσεις, ώστε να είναι συνεπείς στις αγωνιστικές τους υποχρεώσεις.
Σε σχέση με τον Ατρόμητο, πρέπει να πούμε ότι ο Αλυφαντής ήταν επί πολλά χρόνια διοικητικός παράγοντας, από αυτούς που έβαζαν συχνά «βαθιά το χέρι στην τσέπη» για την ομάδα. Άσκησε με πολλή επιτυχία 2 χρόνια την προεδρία και είχε καθοριστική συμμετοχή στην κατασκευή της Λέσχης του Συλλόγου, στην οδό Ραβινέ, δίπλα στο σημερινό σούπερ μάρκετ My Market.
Το «θαύμα» της Ξυλοτεχνίας όμως δεν έμελλε να κρατήσει για πολύ. Μια ανεξήγητη πυρκαγιά στο τμήμα ταπετσαρίας, το 1957, προκάλεσε μεγάλες καταστροφές κι έφερε τα μπρος πίσω. Βέβαια ύστερα από κάποιο διάστημα η επιχείρηση τον ρυθμό της, αλλά η κατάσταση δεν ήταν πλέον η ίδια.
Η οικογένεια Παπαληγούρα κράτησε το εργοστάσιο για μερικά χρόνια ακόμα και στη συνέχεια το εγκατέλειψε, αφήνοντας πίσω της έναν άταφο νεκρό.
Η άλλοτε λαμπρή παραγωγική μονάδα, ένα από τα πιο δυναμικά οικονομικά στοιχεία της πόλης, κατάντησε ερείπιο. Εκατοντάδες Περιστεριώτες έχασαν τη δουλειά τους, ενώ τα δάνεια των τραπεζών έγιναν «παγωμένες πιστώσεις».
Στα μέσα της δεκαετίας του ΄80, επί δημαρχίας Θ.Δημητρακόπουλου, ο χώρος του εργοστασίου, περίπου 8,5 στρέμματα, πέρασε στην ιδιοκτησία του δήμου, ύστερα από πολύχρονη προσπάθεια και αγώνα, στον οποίο η μαζική και δυναμική συμμετοχή των κατοίκων έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο. Για την απόκτησή του πληρώθηκε το ποσό 121 εκατομμυρίων δραχμών, όση ήταν η τιμή εκκίνησης στον πλειοδοτικό διαγωνισμό που έγινε, αφού δεν εμφανίστηκε κανένας άλλος διεκδικητής.
