Γράφει η Γιούλη Ηλιοπούλου
Η εισαγωγή των Συστημάτων Κοινόχρηστων Ηλεκτρικών Ποδηλάτων στη Δυτική Αθήνα, μέσω των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων του ΕΣΠΑ, σχεδιάστηκε για να αλλάξει τον χάρτη των καθημερινών μετακινήσεων και να βάλει το ποδήλατο στη ζωή των πολιτών. Ωστόσο, η εφαρμογή του προγράμματος στην πράξη έχει τεράστιες αποκλίσεις από δήμο σε δήμο.
Θα ξεκινήσω παραθέτοντας αυτούσιο το σχετικό Δελτίου Τύπου του δήμου Αιγάλεω:
«Ο Δήμος Αιγάλεω έθεσε σε πιλοτική λειτουργία διάρκειας δύο (2) εβδομάδων το Σύστημα Κοινόχρηστων Ηλεκτρικών Ποδηλάτων, στο πλαίσιο του έργου «Ενίσχυση της Μικροκινητικότητας στο Δήμο Αιγάλεω», με στόχο να προσφέρει στους δημότες και στους επισκέπτες της πόλης ένα σύγχρονο, οικολογικό και δωρεάν μέσο μετακίνησης.
Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στη συνολική στρατηγική του Δήμου για βιώσιμη κινητικότητα, μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος και αναβάθμιση της ποιότητας ζωής, επενδύοντας σε λύσεις που υπηρετούν τις ανάγκες του σήμερα και τις προοπτικές των επόμενων γενεών. Η πιλοτική φάση σχεδιάστηκε ώστε να δοκιμαστεί η λειτουργικότητα του συστήματος στο πραγματικό αστικό περιβάλλον, να αξιολογηθεί η ανταπόκριση του κοινού και να εντοπιστούν έγκαιρα τεχνικά και επιχειρησιακά ζητήματα, πριν από την πλήρη ανάπτυξή του. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της πιλοτικής αυτής περιόδου καταγράφηκαν εκτεταμένα και ιδιαίτερα σοβαρά περιστατικά βανδαλισμού και απόπειρας κλοπής δημοτικής περιουσίας, τα οποία έπληξαν τη λειτουργία και την ασφάλεια του συστήματος.
Τα περιστατικά διαπιστώθηκαν άμεσα:
μέσω συστημικών ειδοποιήσεων (alerts) από το σύνολο των σταθμών,
με επιτόπιες αυτοψίες συνεργείων,
και με εντοπισμό ποδηλάτων εκτός σταθμών, βάσει συστημικών στιγμάτων GPS.
Συγκεκριμένα, κατά την πιλοτική φάση:
-βανδαλίστηκαν βάσεις φόρτισης σε όλους τους σταθμούς, με στόχο τη βίαιη αφαίρεση κλειδωμένων ποδηλάτων,
-καταστράφηκαν κλειδαριές, καλωδιώσεις και εξοπλισμός φόρτισης, δημιουργώντας σοβαρά ζητήματα ασφάλειας,
-ποδήλατα βρέθηκαν με αφαιρεμένα εξαρτήματα (σέλες, πετάλια, καλάθια) και κομμένα αντικλεπτικά καλώδια,
-ενώ ποδήλατα εντοπίστηκαν εκτός σταθμών, ακόμη και σε χώρους μη δημόσιας πρόσβασης, με ορισμένα εξ αυτών να αγνοούνται έως σήμερα.
Τα παραπάνω δεν συνιστούν απλή κακή χρήση, αλλά συστηματική και οργανωμένη καταστροφή δημοτικής υποδομής. Ως αποτέλεσμα των εκτεταμένων φθορών και των σοβαρών ζητημάτων ασφάλειας που προέκυψαν, ο Δήμος Αιγάλεω προχώρησε σε άμεση και προσωρινή αναστολή της λειτουργίας του συστήματος και στην απομάκρυνση των ποδηλάτων από το πεδίο, για λόγους ασφάλειας των πολιτών, προστασίας της δημοτικής περιουσίας και αποτροπής περαιτέρω ζημιών. Η απόφαση αυτή ήταν αναγκαία και επιβεβλημένη, ώστε να διαφυλαχθεί ο εξοπλισμός και να ολοκληρωθεί η πλήρης καταγραφή και αποτίμηση των ζημιών. Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με τον εγκεκριμένο Κανονισμό Λειτουργίας του Συστήματος Κοινόχρηστων Ποδηλάτων: ο χρήστης φέρει πλήρη ευθύνη για κάθε φθορά ή ζημία, η μη επιστροφή ποδηλάτου επισύρει αποζημίωση που μπορεί να φτάσει έως 2.000 €, περιστατικά βανδαλισμού, κλοπής ή παράνομης κατοχής εξετάζονται από την αρμόδια επιτροπή του Δήμου, διαβιβάζονται στις αρμόδιες αρχές και επισύρουν διοικητικές και ποινικές συνέπειες, όπου προβλέπεται.
Ο Δήμος Αιγάλεω δηλώνει ξεκάθαρα ότι δεν θα υπάρξει καμία ανοχή σε τέτοιες συμπεριφορές που υπονομεύουν κοινόχρηστες υποδομές και στερούν από την πόλη υπηρεσίες που παρέχονται δωρεάν προς όφελος όλων.
Μήνυμα ευθύνης προς την πόλη
Τα κοινόχρηστα ηλεκτρικά ποδήλατα δεν είναι παιχνίδι ούτε αφύλακτη ιδιωτική ιδιοκτησία. Αποτελούν δημοτική περιουσία, σχεδιασμένη για υπεύθυνη χρήση και συλλογικό όφελος. Η επανεκκίνηση του συστήματος θα πραγματοποιηθεί μόνο όταν διασφαλιστούν αυστηρότεροι όροι προστασίας και ελέγχου, ώστε η υπηρεσία να λειτουργεί με ασφάλεια, σεβασμό και βιωσιμότητα για τις επόμενες γενιές. Ο Δήμος Αιγάλεω θα ενημερώσει τους πολίτες για τα επόμενα βήματα, με στόχο τη βιώσιμη επαναλειτουργία του συστήματος».
Το όραμα του δήμου Αιγάλεω «για ενίσχυση της μικροκινητικότητας» δεν πήγε και πολύ καλά. Το πρόγραμμα κοινόχρηστων ηλεκτρικών ποδηλάτων στον Δήμο Αιγάλεω, το οποίο ξεκίνησε πιλοτικά στο πλαίσιο ενίσχυσης της μικροκινητικότητας, αντιμετώπισε σοβαρότατα προβλήματα βανδαλισμών, οδηγώντας τελικά σε αναγκαστική αναστολή της λειτουργίας του τον Ιανουάριο του 2026.
Όπως διαπιστώνει κανείς διαβάζοντας και το παραπάνω δελτίο, μέσα σε λίγες ημέρες από την έναρξη της πιλοτικής εφαρμογής, καταγράφηκαν επανειλημμένα περιστατικά δολιοφθορών, ζημιές σε σταθμούς φόρτισης, κλειδαριές και καλωδιώσεις. Και σαν να μην έφταναν αυτά, διαπιστώθηκαν προσπάθειες βίαιης αφαίρεσης των ποδηλάτων από τις βάσεις κλειδώματος, καθώς και απομάκρυνση ποδηλάτων από τους εγκεκριμένους σταθμούς. Επιπλέον, οι καταστροφές στις καλωδιώσεις και στις βάσεις φόρτισης δημιούργησαν κινδύνους ασφάλειας για τους χρήστες.
Αποτέλεσμα; Ο Δήμος Αιγάλεω αναγκάστηκε να αποσύρει προσωρινά τα ποδήλατα για να αποτρέψει την ολοκληρωτική καταστροφή τους και να επανεξετάσει τους όρους ασφάλειας και επιτήρησης. Η δημοτική αρχή καταδίκασε τα γεγονότα αυτά, επισημαίνοντας ότι οι βανδαλισμοί εμποδίζουν την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής και την υιοθέτηση οικολογικών μέσων μετακίνησης. Το πρόβλημα δεν εντοπίστηκε μόνο στο Αιγάλεω, αλλά αποτέλεσε μια ευρύτερη πρόκληση για τα συστήματα μικροκινητικότητας σε διάφορους δήμους.
Στον δήμο Πετρούπολης
Και ο Δήμος Πετρούπολης με τη σειρά του, τον Ιανουάριο 2026, έθεσε σε πιλοτική εφαρμογή το Σύστημα Κοινόχρηστων Ηλεκτρικών Ποδηλάτων, στο πλαίσιο της πράξης «Βιώσιμη μικροκινητικότητα μέσω συστήματος κοινόχρηστων ποδηλάτων», στο επιχειρησιακό πρόγραμμα «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή 2021-2027», με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το σύστημα στην πλήρη ανάπτυξή του θα περιλαμβάνει 45 ηλεκτρικά ποδήλατα και 7 σταθμούς ποδηλατών.
Οι πρώτοι έξι σταθμοί ποδηλάτων στην Πετρούπολη βρίσκονται συγκεκριμένα στα εξής σημεία:
Άλσος Αγ. Δημητρίου (έξω από το γήπεδο τένις)
Κλειστό Γυμναστήριο «Ν. Παξιμαδάς» (στην είσοδο επί της οδού Βέργας)
Πλατεία «Ηρώ» (25ης Μαρτίου & Κολοκοτρώνη, επί της οδού Κολοκοτρώνη)
Πλατεία «Θέτιδος» (Κολοκοτρώνη & Ξάνθου, επί της οδού Ξάνθου)
Περιοχή Αγ. Τριάδας (επί της οδού Ερμού, πλησίον 7ου Δημοτικού Σχολείου)
Πλατεία Αγ. Δημητρίου
Κάθε πολίτης που επιθυμεί να χρησιμοποιήσει το Σύστημα Κοινόχρηστων Ποδηλάτων, θα πρέπει να κατεβάσει (δωρεάν από το «Play Store» και από το «App Store») την ειδική εφαρμογή της «e-bike sharing» και να κάνει εγγραφή. Δεν υπάρχει χρέωση για τη χρήση της υπηρεσίας και οι λειτουργίες του συστήματος παρέχονται δωρεάν. Ο χρήστης σαρώνει (scan) τον κωδικό QR που βρίσκεται στο ποδήλατο, αυτό ξεκλειδώνει και αρχίζει η χρήση του, το ανώτερο για τρεις ώρες. Η χρήση της εφαρμογής είναι αυστηρά προσωπική και η αυθεντικοποίηση του χρήστη πραγματοποιείται είτε με ταυτοποίηση μέσω κωδικών taxisnet, είτε μέσω τραπεζικής κάρτας. Οι χρήστες μετά το πέρας των τριών ωρών θα πρέπει να επιστρέψουν το ποδήλατο σε οποιαδήποτε βάση και να το ασφαλίσουν σε μια κενή θέση. Έτσι σταματάει η καταχώριση του ποδηλάτου στα στοιχεία τους. Διευκρινίζεται πως ανά ενοικίαση θα δεσμεύεται ποσό 10 ευρώ για τη διασφάλιση του εξοπλισμού, ο οποίος αποτελεί ιδιοκτησία του Δήμου Πετρούπολης, το οποίο και θα αποδεσμεύεται με την επιστροφή του ποδηλάτου. Η λειτουργία της υπηρεσίας επιτρέπεται μόνο σε άτομα ηλικίας άνω των 18 ετών.
Το έργο στην Πετρούπολη πάει μέχρι στιγμής πολύ καλά και έχει δεχτεί πολύ καλές κριτικές από τους χρήστες των ποδηλάτων.
Δήμος Περιστερίου: Σε αναμονή για τα ποδήλατα
Στον αντίποδα, ο Δήμος Περιστερίου επέλεξε μια εντελώς διαφορετική, προληπτική προσέγγιση. Αν και το έργο προμήθειας του στόλου έχει ολοκληρωθεί και χρηματοδοτηθεί κανονικά, η δημοτική αρχή δεν έβγαλε ποτέ τα ποδήλατα στους δρόμους, κρατώντας τα προστατευμένα στις αποθήκες του Δήμου.
Διαβλέποντας τον κίνδυνο άμεσης απαξίωσης και καταστροφής του εξοπλισμού –όπως επιβεβαιώθηκε εκ των υστέρων από τα γεγονότα στο Αιγάλεω– αποφασίστηκε να καθυστερήσει η εγκατάσταση των σταθμών μέχρι να διασφαλιστεί ένα απόλυτα ελεγχόμενο πλαίσιο λειτουργίας (π.χ. αναβάθμιση του συστήματος ψηφιακής ταυτοποίησης και επιτήρηση των σημείων φόρτισης).
Επίλογος
Για το τέλος πρέπει να επισημάνουμε τα εξής. Η χρήση του ποδηλάτου είναι μια προοπτική σίγουρα επωφελής και αισιόδοξη. Όμως η χρήση αυτή πρέπει να διέπεται από ορισμένες παραμέτρους για να είναι ασφαλής και μακροπρόθεσμα βιώσιμη. Μιλάμε για ποδήλατα, όχι όμως για ποδηλατοδρόμους. Πώς να χρησιμοποιηθεί ένα ποδήλατο σε συνθήκες «ζούγκλας» που επικρατούν στους δρόμους και τις λεωφόρους των σύγχρονων πόλεων, όταν δεν υπάρχουν οι κατάλληλοι ποδηλατόδρομοι; Και αυτό το γράφω με πλήρη συνείδηση ως χρήστρια ποδηλάτου, η οποία έχει κινδυνεύσει πολλές φορές και διστάζω να μετακινηθώ πλέον με το ποδήλατο, εντός πόλης. Μήπως πρώτα θα έπρεπε να γίνει η πρόβλεψη για δημιουργία ποδηλατοδρόμων; Ή παράλληλα να γίνουν όλες οι θεσμικές και δομικές αλλαγές που θα προστατεύουν πολύπλευρα τους ποδηλάτες; Όλη αυτή η εμπειρία από τα ηλεκτρικά ποδήλατα και την εφαρμογή τους στους δήμους ας γίνει «food for thought», τροφή για σκέψη, προς την κατεύθυνση για πιο «πράσινες» πόλεις, ανοιχτές σε ποδήλατα και ήπιες μετακινήσεις, στα πρότυπα άλλων ευρωπαϊκών πόλεων, όπου είναι ήδη πολύ μπροστά στον τομέα αυτόν.
