Γράφει η Ελισάβετ Σταματίου
Είναι κωμικοτραγικό πως το θέμα της νεανικής παραβατικότητας το είχα έτοιμο εδώ και ημέρες, όμως απρόσμενα γεγονότα εμπόδισαν την έγκαιρη ανάρτησή του μέχρι που εγώ η ίδια έγινα θύμα παραβατικότητας, όχι εφηβικής, νομίζω, αλλά νεανικής, για να δω το θέμα ίσως με λιγότερη επιείκεια, χωρίς όμως στην ουσία να αλλάξω γνώμη. Ευτυχώς για μένα ήταν μόνο η κλοπή μια τσάντας χωρίς την απώλεια κάποιου μη αντικαταστάσιμου αντικειμένου, εκτός από την ανεμελιά που με διέκρινε όταν περιδιάβαινα σε δρόμους αγαπημένους και οικείους του Περιστερίου. Το συγκεκριμένο κείμενο, βέβαια, δεν θα ειχε προσωπικό χαρακτήρα αλλά έγινε με αφορμή την πέμπτη Νοεμβρίου, «Παγκόσμια Ημέρα Κατά Του Εκφοβισμού Και Της Βίας Στα Σχολεία» και τις εκδηλώσεις που έλαβαν χώρα στον δήμο μας σε Δημόσια και Ιδιωτικά Σχολεία με ιδιαίτερα συγκινητική την παρουσία του Μητροπολίτη Περιστερίου κ. Γρηγορίου στο Πρώτο Γυμνάσιο Περιστερίου. Τελείως συμπτωματικά σήμερα, ημέρα της συγκεκριμένης ανάρτησης, κλείνει πέντε χρόνια ενεργούς παρουσίας στα δρώμενα της πόλης μας, έχοντας καταφέρει το δύσκολο έργο προσέγγισης της νεολαίας με έναν λόγο ζεστό, απλό και μεστό από αγάπη και γνώση. Επίσης ξεχωρίσαμε τη δημιουργική παρουσία των Εκπαιδευτηρίων Υπατία που προσέγγισαν το θέμα με έμπνευση και πρωτοτυπία προκαλώντας μας έντονο προβληματισμό για την ψυχολογία των εφήβων και τη συζήτηση στο Δημοτικό Ελεύθερο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο με θέμα την Παραβατικότητα Των Νέων και μια προσέγγιση επιστημονική και τεκμηριωμένη. Όλο και συχνότερα το τελευταίο διάστημα ακούω να γίνεται λόγος για παραβατική συμπεριφορά ανηλίκων, για άτομα δηλαδή που μην έχοντας καν φτάσει στην ηλικία των 18, επιλέγουν τη βία προκειμένου να αποκτήσουν το iphone των ονείρων τους ή να διεκδικήσουν το αντικείμενο του ερωτικού τους πόθου. Έχουμε γίνει μάρτυρες σκληρού μαλλιοτραβήγματος για ένα άτακτο αγόρι αλλά και δακρυσμένων κοριτσίστικων ματιών για ασφυκτική πίεση και άδικη συμπεριφορά "από τη σχέση μου". Κι όμως κοντεύοντας να κλείσω σχεδόν τριάντα χρόνια στην εκπαίδευση καταθέτω με παρρησία κι εντιμότητα τη διαπίστωση ότι τα νέα παιδιά είναι καλά, είναι καλύτερα από εμάς, κι αν κάποιες φορές υιοθετούν ακραίες συμπεριφορές, σίγουρα πίσω από αυτές κρύβονται σφάλματα δικά μας κι αβλεψίες. Με έχει προβληματίσει επίσης το γεγονός πως ενώ μετά από τη δική μου τη γενιά, δεκαετία 80, ακολούθησε μια βελτιωμένη έκδοση νέων που πέταξε τα πακέτα των τσιγάρων, γέμισε αίθουσες θεάτρου και κινηματογράφου, κουράστηκε να πάρει εφόδια για το μέλλον κάνοντας δύο τουλάχιστον μεταπτυχιακά, σιγά σιγά άρχισε να φθίνει και με το πέρασμα του χρόνου να μετατρέπεται σε μια ελίτ αφήνοντας πίσω της και σε απόσταση μια νεολαία που αδυνατεί να διαβάσει ολόκληρη σελίδα, απορροφημένη στις διαρκώς μεταβαλλόμενες εικόνες του τικ τοκ και στις ωραιοπαθείς κοινοποιήσεις στο Instagram. Σκοπός μου δεν είναι να δαιμονοποιήσω την τεχνολογία, να καταγγείλω τους νέους λέγοντας το χιλιοειπωμένο "εμείς στην ηλικία σας" ούτε να δικαιώσω τους απαισιόδοξους επικριτές που δηλώνουν απογοητευμένοι από τα νέα παιδιά. Σκοπός μου δεν είναι καν να πω το αυτονόητο πως "για όλα φταίμε εμείς οι μεγάλοι" που σίγουρα υποστηρίζω αλλά και πάλι είναι τόσο πολυφορεμένο που μοιάζει σαν να μην το ακούμε πια και να μη συνειδητοποιούμε την ευθύνη που κουβαλά.. .και αν κάποιοι το κάνουμε, ποιο είναι το όφελος αφού τίποτα δεν αλλάζει στην ουσία του; Μία ακόμη παρατήρηση που με εντυπωσιάζει είναι πως έντονη παραβατικότητα εντοπίζεται αφενός σε συγκεκριμένες ομάδες που συχνά ανήκουν σε περιθώριοποιημένες τάξεις όπως οι Ρομά κι αφετέρου σε παιδιά βορείων προαστίων και κολεγίων. Κι αν ο "μπάφος" διαφέρει σημαντικά από την "κόκα" ίσως να μη διαφέρει η ανάγκη που σπρώχνει τα παιδιά να καταφεύγουν σε έναν ψεύτικο κόσμο. Βέβαια από το παιχνίδι δεν εξαιρούνται οι μεσαίες τάξεις και τα παιδιά συγκροτημένων οικογενειών καθ' όλα «νομοταγών κι αξιοπρεπών» με τα εισαγωγικά να σχολιάζουν αυτόνομα κι ανάλογα με τα βιώματα του καθενός. Αν γράφαμε έκθεση θα είχαμε σχεδιαγραμματικά εύκολες απαντήσεις ανιχνεύοντας αίτια, συνέπειες και ευθαρσώς προτείνοντας λύσεις με την ευκολία που το χαρτί ή ακόμα καλύτερα το πληκτρολόγιο μας δίνει .Κι επειδή όσο λατρεύω την έκθεση και τη διδασκαλία της τόσο μου αρέσει να τη θέτω στο απόσπασμα προσάπτοντάς της άπειρες αδυναμίες ως προς τον τρόπο που την προσεγγίσουμε , συνεχίζω το θέμα παραβιάζοντας όμως τους κανόνες της ορθής δομής, θέτοντας συνειρμικά σχεδόν τους προβληματισμούς μου. Η νέα γενιά, λένε, δεν έχει αξίες γι’ αυτό είναι ανερμάτιστη. Δεν έχει αξίες, τουλάχιστον αυτές που είχαμε εμείς. Και συνειδητοποιώ πως πλάι σε κάθε σχεδόν αξία μας υπήρχε ένα στερεότυπο που τείνει να καταρριφθεί. Πολλές εξάλλου από τις λεγόμενες αξίες μας βασίζονταν στο "φαίνεσθαι" υπηρετώντας μια εικόνα που πια αρκετούς δεν αφορά. Κάποιες άλλες, πιο ουσιαστικές, υπηρετούσαν έναν θεσμό όπως αυτόν της οικογένειας που για ορισμένους δεν υφίσταται, αφού απαιτεί μάζωξη και χρόνο που ούτε έχουμε ούτε διαθέτουμε. Άλλες αξίες βασίζονταν στο μέλλον, στην καταξίωση και την επαγγελματική επιτυχία "στην προκοπή" μα προκοπή δεν είδαμε, αντί αυτού αναξιοκρατία και αδικία... Και όσοι από εμάς σταθήκαμε τυχεροί να κάνουμε απρόσκοπτα αυτό που αγαπάμε συμφιλιωθήκαμε με την ιδέα πως το υλικό αντίκρισμα είναι υποδεέστερο της συναισθηματικής πληρότητας που εισπράττουμε κάτι όχι τελείως αναληθές... Ας μη μιλήσω για πολιτικές αξίες που ήθελαν να αλλάξουν τον κόσμο και την κοινωνία, που έδιναν όραμα και προοπτική, μιας κι έχουν από χρόνια καταρρεύσει και ίσως τώρα πια να προσωποποιούνται στην παθιασμένη έκφραση πολιτικών προφέροντας με άκρατο και άκριτο ενθουσιασμό συνθήματα, σαν να ειρωνεύεται ολόκληρες γενιές που έκαναν το λάθος να πιστέψουν πράγματι σε συνθήματα. Αλλά ούτε κι αυτοί ευθύνονται αποκλειστικά για τη νέα γενιά, αφήνοντας αναπάντητο να αιωρείται το "Τις πταίει;" να αιωρείται τόσο ανάλαφρα που κανέναν από εμάς να μη βαραίνει. Και πάλι αλλάζω θέμα... Ζούμε σε μια εποχή που όλα κλονίζονται και τίθενται επί τάπητος για να αντικατασταθούν από νέα "πιστεύω". Η ταυτότητα φύλου, από τα βασικά στερεότυπα, αμφισβητείται, ως ένα σημείο ορθά, αν συνοδεύεται από ρατσιστικές αντιλήψεις, διακρίσεις και καταπίεση που βάραιναν το παρελθόν, αλλά στη θέση αυτού του στερεοτύπου απαιτείται πολλή αγάπη, ανοχή κι αλληλεγγύη που ως κοινωνία δεν έχουμε, γι’ αυτό ταυτόχρονα ανθεί η ομοφοβία. Η μελλοντική προοπτική τείνει να αντικατασταθεί από την στιγμιαία απόλαυση αφού το μέλλον μοιάζει δυσοίωνο κι ακόμη χειρότερα πυρπολούμαστε από διαδικτυακές πληροφορίες που μας υπενθυμίζουν τους κινδύνους που απειλούν τη σωματική μας ακεραιότητα και τις ασθένειες που καραδοκούν να μας στερήσουμε το μέλλον ανάγοντας το παρόν σε υπεραξία. Πάει κι αυτό το στερεότυπο της μελλοντικής προκοπής για τους νέους αφήνοντας τα απομεινάρια του σε μας τους μεγαλύτερους που αρνούμαστε να εγκαταλείψουμε την αρένα και αναζητάμε μυστικά μακροζωίας στη Σαρδηνία, τη μακρινή Ιαπωνία ή έστω στην αγαπημένη μας Ικαρία, μια νέα μόδα, επωνομαζόμενη longevity. Μάλλον τους νέους ακόμη δεν τους αφορά μιας και το μέγιστο όνειρο είναι να δουλέψουν φέτος σεζόν για να μαζέψουν χρήματα "να αράξουν" λίγους μήνες κι έπειτα πάλι από την αρχή σε έναν κόσμο χωρίς όνειρα. Μαζί με το στερεότυπο της προκοπής που βασίζεται στην αξία των ονείρων για το μέλλον που κλονίζονται, καταρρέει για κάποιους και η αξία της μόρφωσης όπως καταρρέει το στερεότυπο πως αν μάθεις γράμματα θα προοδεύσεις στη ζωή...Τι διαπιστώνουμε λοιπόν; Πως πίσω από κάθε αξία που ίσως στο παρελθόν νοηματοδοτούσε τη ζωή μας κρυβόταν ένα στερεότυπο που τείνει να καταρριφθεί. Ποια όμως είναι η λύση; Να επιστρέψουμε στα στερεότυπα; Να επανεκτιμήσουμε την πατριαρχία για να αναστήσουμε την οικογένεια; Να καλλιεργήσουμε τον εθνικισμό για να επαναπροσδιορίσουμε την έννοια της πατρίδας; Να κάνουμε μεγάλους σταυρούς και μεγαλοπρεπείς τελετές προκειμένου τα παιδιά μας να πιστεύσουν σε έναν Θεό που έχουμε ξεχάσει; Σίγουρα οι λύσεις δεν είναι αυτές που πιθανότατα θα μας γυρίσουν σε ένα παρελθόν υποκρισίας, σε έναν φαύλο κύκλο, σε μια λούμπα όπως μου έγραψε ένα μαθητής θίγοντας τις επιπτώσεις της παραπληροφόρησης στη σύγχρονη εποχή. Σε έναν κόσμο που αλλάζει οφείλουμε να αλλάξουμε κι εμείς. Σέ έναν κόσμο που προσπαθεί να αποτινάξει την υποκρισία και τα στερεότυπα του παρελθόντος οφείλουμε να τα αντικαταστήσουμε με αλήθεια, αλληλεγγύη, ελπίδα...δεν ξέρω πώς. Σε λίγες μέρες γιορτάζουμε το Πολυτεχνείο. Με αγανάκτηση ακούω πως για κάποιους δεν υφίσταται καν αυτή η γιορτή ενώ για άλλους είναι υπερεκτιμημένη. Ήταν οι νέοι μαζί με οικοδόμους και εργάτες, μαζί με όλο τον λαό που "ΠΑΡΕΒΗΣΑΝ ΤΟΝ ΝΟΜΟ", τον άδικο, τον σκληρό , τον νόμο της χούντας γιατί με τη συγκεκριμένη λέξη τη βιωματικά και συναισθηματικά φορτισμένη, κατανοούμε ίσως καλύτερα τι σημαίνει δικτατορία. Όχι, με αυτόν τον τρόπο δε δικαιώνω την παραβατικότητα ούτε την εξισώνω με δίκαιους αγώνες. Αφήνω μια ανεπαίσθητη χαραμάδα θέασης των γεγονότων κι από άλλη οπτική γωνία. Οι νέοι του Πολυτεχνείου ήλπιζαν ότι θα αλλάξει ο κόσμος. Οι νέοι του 2026 δεν ελπίζουν πως θα αλλάξει ο κόσμος. Στη θέση της ελπίδας έχει τεθεί η στιγμιαία εκτόνωση και η προσωρινή απόλαυση αφού το μέλλον πια δεν τους ανήκει. Το λένε ΑΠΕΛΠΙΣΙΑ και έχει πάντοτε ολέθριες συνέπειες.
